Δεδομένα και ιδέες για τον παγκόσμιο καπιταλισμό

Πόσο έχει αλλάξει, άραγε, η πολιτική οικονομία του παγκόσμιου καπιταλισμού, δέκα χρόνια μετά το ξέσπασμα της μεγάλης ύφεσης;
Οι αντιθέσεις μεταξύ κρατών έχουν οξυνθεί, ως αποτέλεσμα, μεταξύ άλλων, των μεταβολών στην κατανομή της ισχύος μεταξύ των πλουσίων δυτικών και των μεγάλων αναδυόμενων οικονομιών. Στο εσωτερικό των προηγμένων χωρών, οι μεγάλες δομικές αλλαγές έχουν προκαλέσει οικονομική διαίρεση, κοινωνική δυσφορία και πολιτική διαμαρτυρία, τροφοδοτώντας το ακροδεξιό φαινόμενο και υποκοινώντας τα προστατευτικά αντανακλαστικά των κυβερνήσεων. Είναι όμως αλήθεια ότι η παγκοσμιοποίηση οπισθοχωρεί; Μια τέτοια διαπίστωση θα ήταν μάλλον πρώιμη και πιθανώς άστοχη. Οι προτιμησιακές συμφωνίες εμπορίου και οικονομικής συνεργασίας διατηρούν, σε ικανό βαθμό, την προγενέστερη (πριν από την μεγάλη ύφεση) δυναμική τους, ενώ το διεθνές χρηματοοικονομικό και νομισματικό σύστημα έχει μείνει ουσιωδώς αποράλλακτο. Οι κίνδυνοι που προκάλεσαν την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση παραμένουν, επομένως, ενεργοί.
Στην Ευρωπαική 'Ενωση, η αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου είναι προϊον της αλληλεπίδρασης των εγχώριων και των διακυβερνητικών αντιθέσεων, αλλά δεν απειλεί, εφ'αυτής, την διαδικασία ολοκλήρωσης των Ευρωοπαικών οικονομιών.
Μπορεί οι ενδό-Ευρωπαικές αντιθέσεις να επιτείνονται, ιδίως ως αποτέλεσμα της πίεσης των μεταναστευτικών ποών, όμως το μείζον πρόβλημα έγκειται στην επιδείνωση των μακροοικονομικών και των κοινωνικών ανισορροπιών, κυρίως μεταξύ των κρατών μελών της νομισματικής ένωσης. Οι εφαρμοσμένες θεσμικές μεταρρυθμίσεις δεν διορθώνουν - μάλλον επιτείνουν - τη βασική αστοχία του Ευρωπαικού υποδείγματος σταθεροποίησης, δηλαδή, την θεσμική παρεμπόδιση της δημοσιονομικής πολιτικής και την σχεδόν αδιάλλακτη νομισματική κυριαρχία. Τούτο συνεπάγεται, μεταξύ άλλων, την αποδυνάμωση των μηχανισμών του αναδιανεμητικού κοινωνικού κρατούς, ιδίως στις φτωχότερες και ελλειματικές οικονομίες.
Ο παγκόσμιος καπιταλισμός του εικοστού πρώτου αιώνα, πρωτίστως ο δυτικός καπιταλισμός, μοιάζει ολοένα και περισσότερο στην οικονομία του Τομά Πικετί - χαμηλοί (κανονικοί) ρυθμοί μεγέθυνσης αυξανόμενη συγκέντρωση του πλούτου, μεγάλες ειδοδηματικές ανισότητες. Και η οικονομική θεωρία μοιάζει αμήχανη κανονιστικώς, έχοντας εισφέρει στην διανοητική εκλογίκευση του κόσμου τούτου.